|
Gözlerde büyüme veya gözün öne doğru çıkması
çoğunlukla tiroid bezi fazla çalışan zehirli guatr yani GRAVES
hastalarında olur. Böyle bir rahtsızlığınız varsa mutlaka bir ENDOKRIN
UZMANINA başvurunuz. SIGARA İÇMEYINIZ. Sigara gözleri daha da bozar ve
ilaçların etkisini yok eder.
Göz Belirtileri hangi hastalarda olur:
Gözlerde büyüme ve göz etrafında şişlik sadece
Graves hastalarında (tiroid bezi fazla çalışan veya zehirli guatrı olan
hastalarda) olan bir durumdur. Hashimoto hastalarında olursa da çok
nadirdir; diğer tiroid hastalıklarında görülmez. Gözlerinde büyüme olan
ve kan T3 ve T4 hormonları yüksek bir kişide Graves hastalığı mutlaka
vardır. Bununla beraber gözlerde büyüme Graves hastalarının hepsinde
ortaya çıkmaz.
Graves hastalarının bazılarında görülen gözlerde
büyüme veya gözlerin öne doğru fırlaması veya çıkması hastalığına tıp
dilinde ‘’Graves oftalmopatisi’’’ adı verilir. Bu hastalığa ‘’tiroid göz hastalığı’’
da denir. Bu hastalıkta gözün arkasındaki yağ dokusunda artma, göz
kaslarında şişme ve göz etrafındaki yumuşak dokularda şişlik
olmaktadır. Hastalığın ortaya çıkışı kişiden kişiye değişik bir seyir
göstermektedir. Bazı hastalarda kandaki T4 ve T3 hormonları
yükseldikten kısa zaman sonra göz belirtileri ortaya çıkarken bazı
hastalarda uzun yıllar çok ufak değişiklikler gözlenmektedir. Diğer bir
deyimle oftalmopatinin yani göz belirtilerinin ne zaman ve nasıl ortaya
çıkacağı tam olarak bilinmemektedir.
Göz belirtileri ile tiroid hastalığı ilişkisi nasıldır?
Graves oftalmopatisi % 40 hastada hipertiroidi
hastalığı (tiroid hormonlarında yükseklik) başladığında birlikte veya
aynı anda ortaya çıkarken, % 40 hastada hipertiroidi başladıktan bir
süre sonra ortaya çıkar. Hastaların % 20’sinde ise önce gözlerde büyüme
(oftalmopati) oluşur sonra hipertiroidi gelişir. Tiroid hormonları daha
önce ve halen normal olduğu halde göz belirtileri olan kişiler
olabilir. Bu hastalığa tıp dilinde ‘’ Ötiroid Graves Oftalmopatisi’’
denir. Bunun anlamı tiroid hormonlarının normal olmasına karşılık gizli
tiroid hastalığı nedeniyle göz büyümesinin olması durumudur ve nadir
görülür ( Bu tür hastalık oftalmopatili olguların % 3’nü oluşturur).
Göz belirtileri Nasıl Seyreder?
Göz belirtileri % 85-95 hastada her iki gözde, % 5-15 hastada ise tek gözde olur.
Göz belirtileri % 3-5 hastada ciddi olmakta ve
hastalık şiddetli seyretmektedir, ancak çoğu hastada hastalığın seyri
çok iyi olmakta ve tedaviden fayda görmektedirler.
Oftalmopati kadınlarda daha sık görülmekte
(kadın/erkek oranı 1.8-2.8/1‘dır), yaşlılarda ve erkeklerde olduğunda
ise daha şiddetli seyretmektedir.
Gözlerdeki büyüme veya hastalık % 66 hastada, yani
çoğu kişide, hipertiroidi tedavisi sırasında (Propiltiourasil veya
Metimazol ilaçları kullanırken) düzelir ve gerileme olur, ancak %
8’inde düzelme olmaz ve göz belirtilerinde artma olabilir. Bu nedenle
tiroid hormonlarının normal seviyeye getirilmesi göz hastalığı için çok
önemlidir.
Tiroid bezine bağlı olarak göz hastalığı olan kişilerde şu şikayetler bulunur:
1. Yukarı, aşağı, yana bakışta gözde ağrı olması.
2. Gözde kuruma, kaşıntı, kuruluk ve kontak lens takmada zorluk.
3. Gözde ve etrafındaki dokularda iltihap ve şişme
4. Gözlerin kanlanması
5. Bazen çift görme
6. Görmede bozukluk
Teşhis Nasıl yapılır?
Oftalmopati her iki gözde olduğunda tanı yönünden
problem pek olmaz. Ancak tek gözde olması durumunda diğer nedenler
mutlaka ekarte edilmelidir. Bu kişilerde önce Graves hastalığı olup
olmadığı tiroid hormon tetkikleri ile araştırılır. Daha sonra göze
yönelik tomografi veya MR çekimi yapılır. Böylece bu belirtilere neden
olabilecek tümörler, aksiyal myopi, iltihabi başka hastalıklar, kist,
anevrizma denilen kan damarlarının balonlaşması ve lenfoma adı verilen
bir kanser türü gibi hastalıkların olup olmadığı araştırılır. Tam kan
tetkiki yapılarak kan hastalığı olup olmadığı araştırılır.
Graves oftalmopatisinin kötüleşmesine veya şiddetinin artmasına neden olan faktörler şunlardır:
1) Şiddetli ve uzun süre devam eden tiroid bezi fazla çalışması (hipertiroidizm),
2) Hastanın aşırı dozda Propiltiourasil veya
Metimazol kullanması sonucunda tiroid bezi yetmezliğine (hipotiroidiye)
girmesi (TSH’nın yükselmesi),
3) Sigara içmek,
4) TSH-reseptör antikorların çok yüksek olması
Gözün Öne doğru Çıkma Derecesi Nasıl Ölçülür?
Oftalmopatide üst göz kapaklarında kasılma veya çekilme vardır. Göz yuvarı öne doğru fırlar ki, buna ekzoftalmi veya proptozis denir. Proptozis, yani gözün öne doğru çıkma derecesi göz doktoru tarafından Hertel ekzoftalmometresi
denilen bir aletle ölçülebildiği gibi göz tomografisi veya MR tetkiki
ile daha hassas olarak ölçülür. Her ırka göre gözün öne doğru çıkma
miktarı değişiktir. Türklerde gözün 21 mm’nin üzerinde çıkıntı yapması
anormaldir. Gözün öne doğru çıkmasının nedeni göz yuvarlağının
arkasında bulunan yağ dokunun artmasına ve göz kaslarının iltihap
nedeniyle şişmesine bağlıdır.
Toplar damarlarda kanın fazla olması ise göz
etrafındaki dokuların şişmesine neden olur. Göz kaslarındaki şişme ise
çift görmeye neden olur. Göz kırmızı bir renk alabilir ve bazı hastalar
göz kapaklarını kapatamaz. Işıktan rahatsız olma, yanma hissi ve gözde
ağrı gibi şikayetler olabilir.
Göz Hastalığının Kaç dönemi vardır?
Oftalmopatinin 2 evre veya dönemi vardır:
1-İlk başlangıç dönemi veya iltihabi dönem veya aktif faz (3-9 ay sürer)
2- Dokuların sertleştiği dönem (Fibrotik faz )
Hastalık ilk dönem denen iltihabi evrede tedaviye
cevap verebilir. Dokuların sertleştiği ikinci dönemde tedaviye maalesef
yanıt azdır.
Göz hastalığı Nasıl Tedavi edilir?
Graves oftalmopati tedavisinin 3 aşaması vardır:
1- Hipertiroidizmin yani T3 ve T4 hormon yüksekliğinin tedavisi
2- Şikayetlere yönelik tedavi
3- Oftalmopatinin yani göz hastalığının tedavisi (İlaç veya ameliyat tedavisi)
1-Hipertiroidizmin (tiroid bezi aşırı çalışmasının) tedavisi
: Propiltiourasil veya Metimazol gibi ilaçlarla yüksek olan T3 ve T4
hormonlarının normal seviyeye gelmesi göz belirtilerini bazı hastalarda
tamamen düzeltir. Bu düzelmenin veya iyileşmenin ilaçlardan değil
hormonların düzelmesinden ileri geldiği gösterilmiştir. Radyoaktif iyot
tedavisinin oftalmopatiyi kötüleştirdiği iddia edilmiştir. Ancak bu
durumun şiddetli oftalmopatilerde ve sigara içenlerde oluşur.
2-Şikayetlere yönelik Tedavi: Göz kapamaları,
yapay göz damlalarının kullanılması ve gece yatarken yatağın baş
kısmının yukarı kaldırılması kişiyi rahatlatabilir. Güneşten rahatsız
olma, soğuğa ve rüzgara karşı hassasiyet durumlarında güneş gözlüğü ve
yapay göz damlaları veya yağları kullanılabilir. Yatarken gözlerin
kapatılması da faydalı olur.
3-Gözdeki Hastalığa Yönelik Tedavi :
İlaç tedavisi hastalığın
iltihabi döneminde daha etkilidir. Gözdeki dokular sertleşmişse bu
ilaçların etkisi az olur. İlaç tedavisi olarak kortizon tedavisi
yapılır.
· Kortizon Tedavisi: kortizon tedavisigözdeki ağrı ve şişliği giderir. Kortizonla birlikte mideyi korumak için bazı ilaçlar da alınır. Kortizon kullanan kişilerin tuzsuz yemeleri gerekir.
· Yeni kullanılmakta olan bazı ilaçlar:
Pentoksifilin ve antioksidan ilaçların faydalı olduğuna dair
araştırmalar vardır. Antioksidan vitaminler (C vitamini, selenyum, E
vitamini gibi) ve omega-3 yağ asitleri destek olarak faydalıdır.
Octreotid isimli bir ilaç ile de faydalı sonuçlar alınmıştır.
· Göz Ameliyatı:
Gözün kornea adı verilen tabakasında yara
(ülserasyon) veya enfeksiyon gelişmesine bağlı olarak gözün retina adı
verilen görmeyi sağlayan tabakasında hasar riski veya göz sinir
harabiyeti riski nedeniyle görme kaybı gelişebilecek hastalarda veya
şiddetli hastalığı olan kişilerde dekompresyon ameliyatı denen
ameliyatlar göz doktorları tarafından yapılabilmektedir.
Şikayetlerde iyileşme sağlayan başka bir ameliyat göz kapaklarının ameliyatıdır (bilateral tarsorafi). Bu sayede gözün kornea tabakasının hasarlanması önlenebilir veya en aza indirilir.
Hastalıgın tedavisi için mutlaka bir ENDOKRIN UZMANINA başvurunuz.
KAYNAK: Prof. Dr. Metin Özata, 99 Sayfada Tiroid Hastalıkları, İş Bankası yayını, 2008
|
